Czy ojciec ma urlop rodzicielski, jeśli matka jest bezrobotna?

Tak, ojciec ma prawo do urlopu rodzicielskiego, gdy matka w chwili porodu była bezrobotna. Jest tylko jeden haczyk – data urodzenia dziecka.

Wszystko zmieniło się 26 kwietnia 2023. Od tego czas nawet, jeśli matka dziecka w chwili porodu była bezrobotna, a nawet jest nadal, ojciec dziecka może swobodnie skorzystać z urlopu rodzicielskiego.

Czy przysługuje urlop rodzicielski na dziecko urodzone przed 26 kwietnia 2023?

Problem pojawia się, gdy dziecko urodziło się przed 26 kwietnia 2023 i matka w dniu porodu była bezrobotna. Chodzi o to, że przed zmianą przepisów urlop rodzicielski był powiązany z urlopem macierzyńskim.

A skoro matka dziecka była bezrobotna, to nie mogła skorzystać z urlopu macierzyńskiego, bo urlop macierzyński przysługuje tylko pracownikom. W konsekwencji ojciec nie może skorzystać z urlopu rodzicielskiego.

Powyższe wynika z przepisów, ale sprawa nie jest taka oczywista. Co do zasady – po zmianach z 26 kwietnia 2023 urlop rodzicielski nie jest już powiązany z urlopem macierzyńskim. Obecnie przepis regulujący kwestię nabywania prawa do urlopu rodzicielskiego brzmi tak:

Art. 182^1a. § 1. Pracownicy – rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka i 43 tygodni przy urodzeniu jednocześnie więcej niż jednego dziecka

Te 41 czy 43 tygodnie to łączny wymiar przysługujący obojga rodzicom. W praktyce 32 tygodnie max może wykorzystać jeden z rodziców, a drugi 9 tygodni. Ta część 9 tygodni, wprowadzona przepisami od 26 kwietnia 2023 przysługuje wyłącznie drugiemu z rodziców i jest nieprzenaszalna.

A więc obecnie jest tak. Ojciec dziecka urodzonego po 26 kwietnia 2023 ma pełne prawo do skorzystania z urlopu rodzicielskiego nawet, jeśli matka dziecka w chwili porodu była bezrobotna. Jeśli matka pracuje i korzysta z urlopu macierzyńskiego, to ojciec może korzystać ze swojej części rodzicielskiego nawet w czasie, gdy matka jest na macierzyńskim.

Rodzicielski dla ojca, gdy matka nie pracuje, a ojciec prowadzi własną działalność gospodarczą

Oczywiście, jeśli ojciec nie pracuje, ale np. prowadzi własną działalność gospodarczą, to on z urlopu rodzicielskiego nie skorzysta, bo nie jest pracownikiem. Natomiast jeśli opłaca sobie na tej działalności dobrowolną składkę chorobową, ma prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres przewidziany przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego.

A więc ma prawo do zasiłku macierzyńskiego za max 32 tygodnie (albo 34 tygodnie, jeśli matka urodziła np. bliźniaki). Ten zasiłek będzie wynosił 70% podstawy.

Co ważne, w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego za czas urlopu rodzicielskiego ojciec prowadzący własną działalność gospodarczą może swobodnie nadal ją prowadzić, wystawiać faktury itd. A dodatkowo za ten czas nie opłaca składek społecznych, a więc finansowo mu się to opłaca.

A co ma zrobić ojciec dziecka, urodzonego przed zmianą przepisów 26 kwietnia 2023, jeśli w dniu porodu matka dziecka była bezrobotna? Jeśli pracodawca odmawia udzielenia mu urlopu rodzicielskiego albo ZUS wypłaty zasiłku macierzyńskiego, ojciec może wystąpić do sądu. W 2023 roku Sąd Najwyższy wydał wyrok (sygn. I PSKP 24/22), w którym stwierdził, iż:

prawo do urlopu rodzicielskiego dla pracownika – ojca nie jest uzależnione od uprzedniego wykorzystania urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego

O urlopach związanych z rodzicielstwem mówimy również w naszym kursie kadrowo płacowym online – sprawdź szczegóły tutaj: https://spd2.pl/course/specjalista-do-spraw-kadr-i-plac-szkolenie-online-z-certyfikatem-men/

Subskrybuj nasz kanał na YT: https://www.youtube.com/@kadrywpraktyce – znajdziesz tu wiele praktycznych poradników z zakresu prawa pracy i wynagrodzeń, zarówno dla pracodawców i kadrowych, jak i pracowników.

Ojciec może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z pracą na etacie. Przykładowo – na pół etatu pracuje, a drugie pół korzysta z urlopu rodzicielskiego. W tym wypadku urlop rodzicielski się wydłuża.

Pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek pracownika, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. Pracodawca informuje pracownika w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku o przyczynie odmowy uwzględnienia wniosku.

A więc, jeśli matka dziecka jest bezrobotna, ojciec i tak może korzystać z urlopu rodzicielskiego. Problemów nie ma, jeśli dziecko urodziło się po 26 kwietnia 2023.

Jeśli urodziło się wcześniej, a matka była bezrobotna, ojcu co do zasady nie przysługuje rodzicielski, aczkolwiek, jak wspominaliśmy, ojciec może wystąpić na drogę sądową i dochodzić prawa do tego rodzicielskiego, opierając się np. na wyroku Sądu Najwyższego, o którym wspomnieliśmy.